ZİRAAT FAKÜLTESİ
TARLA BİTKİLERİ
TAGEM PROJELERİ

 

 

Projenin Adı: Orta Anadolu Şartlarına Uygun Yüksek Tane Verimli ve Soğuğa Dayanıklı Bezelye Hatlarının Geliştirilmesi

Proje Yürütücüsü: Doç. Dr. Ercan CEYHAN

Projeyi Destekleyen Kuruluşlar:  T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü)  ve Selçuk Üniversitesi

Projenin Özeti: 

Türkiye, bezelyenin (Pisum sativum L.) anavatanları arasında yer almaktadır. Bezelye, fasulyeden sonra dünyada en fazla yetiştirilen yemeklik tane baklagil bitkisidir. Ülkemizde ise üretim bakımından yemeklik tane baklagiller içerisinde beşinci sırada yer almaktadır. Oysa tüm dünyada olduğu gibi ülkemiz insanının protein ihtiyacını karşılamakta bezelye önemli bir yer tutmaktadır. Bizim amacımızda bu çalışmada ülkemiz için önemli olan soğuğa dayanıklı ve tane verimi yüksek kışlık bezelye genotipleri geliştirmektir.

Araştırmada Orta Anadolu şartlarında çeşitli verim komponentleri ve kalite özellikleri yönünden üstünlük gösteren ve aralarında morfolojik yönden farklı olan Doç. Dr. Ercan CEYHAN’ın tohum koleksiyonundan temin edilen ve yüksek verimli fakat soğuğa toleranslı olan 5 saf hat, yüksek verimli soğuğa hassas 2 tescilli bezelye çeşidi ile soğuğa dayanıklı 2 bezelye çeşidi ve 1 saf hat line x tester metod kullanılarak melezlenecektir. Araştırmada soğuğa dayanıklı ve yüksek tane verimli bezelye genotiplerinin seçmelerinde klasik ıslah yöntemi olarak Singh ve Reddy (1991) tarafından geliştirilen ve ICARDA’da tarafından kullanılan Bulk - Pedigre seçme metodu kullanılacaktır. Araştırmada, soğuğa dayanıklı ve yüksek tane verimli ıslah programlarının geliştirilmesi bile en büyük hedeflerin gerçekleştirilmesine neden olacaktır.

Bitki ıslahı çalışmalarında materyalin sadece morfolojik tanımlanması ıslahı programlarının hızlı ve etkin şekilde yürütülmesini zorlaştırmaktadır. Materyaldeki fenotipik özelliğin hangi gen(ler)den kaynaklandığını ortaya koymak ve bunun ıslah programında ebeveynlerden yavrulara aktarımını takip etmek, ıslah için gecen sureyi kısaltmasının yansıra işgücü kaybını da önlemektedir. F2 generasyonunda soğuğa toleranslı olarak seçilen bitkiler ile ebeveynler arasındaki genetik akrabalık ilişkileri ve polimorfizm, moleküler markör yardımı ile belirlenerek ebeveynler ve soğuğa toleranslı olduğu düşünülen hatlar arasında genetik düzeydeki ilişkiler ortaya konacaktır.

Uygulanan ıslah yöntemlerinde genotipler sadece soğuğa dayanıklılık bakımından seçme işlemine tabi tutulmayacak bizim için önemli olan tane verimi, bitki boyu vb. özellikler bakımından da değerlendirilecektir. Ülkemizde bugüne kadar yapılan ıslah çalışmaları ile soğuğa dayanıklı bezelye hattı geliştirilmiş ancak bunlar ticari hale getirilememiştir. Bu çalışma çağrı konusunun amacı ve hedefi olan kışa dayanıklı bezelye çeşitlerinin geliştirilmesine yardımcı olacaktır. Projenin sonucunda; kışa dayanıklı yüksek verimli ve kaliteli bezelye hatlarının elde edilmesi ve buna bağlı olarak da yeni bezelye çeşidi geliştirildiğinde ülke ekonomisine büyük katkı sağlanmış olacaktır.

 

 

 

Projenin Adı: Ot Pancarda Genetik, Tarımsal ve Teknolojik Özelliklerin Belirlenmesi

Proje Yürütücüsü: Dr. Rahim ADA

Projeyi Destekleyen Kuruluşlar:  T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü)  ve Selçuk Üniversitesi

Projenin Özeti: 

Türkiye’de şeker pancarında çeşit geliştirme çalışmaları, temelleri 1932 yılında atılan Şeker Enstitüsü aracılığıyla uzun yıllar boyunca sürdürülmüş ve 1972 yılında tescil ettirilen sentetik multigerm Türkşeker 1 çeşidi oldukça yüksek bir oranda ekilir hale gelmiştir. Ancak Enstitüde 90’lı yıllardan sonra sitoplazmik kısırlığın kullanıldığı monogerm hibrit çeşitlerin piyasada yaygınlaşmasıyla birlikte bu yöne doğru bir dönüşüm sağlanamamıştır. Bu nedenle de kamu ve özel sektörün şeker pancarı ıslahında oluşan boşluğun doldurulmasında ve yurt dışına giden dövizin engellenmesinde görev alması gerekmektedir.

Gerçekleştirilmesi planlanan bu çalışmada; ot pancar olarak ifade edilen ve tarlalarda kirlilik kaynağı olarak görülen sapa kalkmış pancar tohumlarının toplanması, toplanan tek bitki tohumlarında sapa kalkma eğilimlerinin geriletilmesi yönünde iki jenerasyon seleksiyon yapılması ve diğer bitkisel özelliklerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu hedef doğrultusunda Türkiye’de şeker fabrikası bulunan il ve ilçelerdeki şeker pancarı üretim tarlalarına tohum toplama seyahatleri yapılacaktır. Tarlalarda sıra arası ve tarla kenarlarından toplanan tek bitki tohumları bitki yetiştirme odalarında viyollere ekilecek ve tarlaya şaşırtılacaktır. Tarlada sapa kalkma eğilimleri yönünden seleksiyon ve diğer bitkisel özelliklerin tespiti yapılacaktır. Ayrıca, tarla ile sera çalışmaları da paralel bir şekilde yürütülerek kendileme için izolasyonlar yapılacak ve bir sonraki jenerasyona hızlı bir şekilde geçilecektir.

Böylece şeker pancarında yerli kaynaklar kullanarak genetik havuz oluşturulacak ve ilerleyen yıllarda 1100 ton/yıl’lık Türkiye şeker pancarı tohum pazarından pay alabilecek yerli çeşitlerin geliştirilmesine yönelik ilk adım atılmış olacaktır.