SELÇUK ÜNİVERSİTESİ

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ YÖNERGESİ

AMAÇ

Madde 1- Bu yönergenin amacı, Selçuk Üniversitesi'nin çeşitli birimlerinde yapılacak olan her tür bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve etkinliklerde uyulması gereken bilim etiği normlarını ve Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu'nun görev, yetki, sorumluluk ve çalışma usullerini belirlemektir.

KAPSAM

Madde 2- Bu Yönerge,

a) Selçuk Üniversitesi mensuplarınca yapılan her tür bilimsel araştırma ve çalışmalar ile gerçekleştirilen bilimsel etkinlikler, desteklenen ve/veya yürütülen bilimsel araştırma-geliştirme projeleriyle ilgili araştırma etiği konularını,

b) Selçuk Üniversitesi'nin her çeşit basın, görsel ve işitsel yayın organları ile Selçuk Üniversitesi dışındaki diğer yayın organlarında yayımlanan ya da yayımlanmak üzere gönderilmiş olan her tür yayınla ilgili yayın etiği sorunlarını,

c) Selçuk Üniversitesi'nin desteğinden yararlanmakta olan ya da yararlanmak üzere başvuran öğretim elemanları ya da araştırmacı kişi ve kuruluşlarla ilgili akademik etik konularının değerlendirilmesi işlemlerini kapsar.

Üniversite’nin ilgili birimlerinde insanlar ve hayvanlar üzerinde yürütülen tıbbi araştırmalar ve ekoloji ile ilgili çalışmalar da, bu birimlerin kendi etik yönergeleri ile düzenlenen etik kurallar saklı tutulmak kaydıyla, bu yönerge kapsamındadır.

 

TEMEL ETİK NORMLAR

Madde 3- Selçuk Üniversitesi'nin bilim etiği anlayışının temelinde akademik özgürlük, erdemlilik, dürüstlük, güvenilirlik, özeleştiri, nesnellik, açıklık, bilimsel kuşkuculuk, bilimsel araştırma disiplinine bağlılık, özgün ve yaratıcı düşünce gibi nitelik ve ilkeler yer alır. 

Üniversite'nin, her çeşit bilimsel araştırma, yayın ve akademik faaliyetlerinde uyulacak temel ilkeler şunlardır:

A.  Araştırma Etiğine İlişkin Temel İlkeler:

a) Bilimsellik ilkesi: Veriler, bilimsel yöntemlerle elde edilir. Bunların değerlendirilmesinde, yorumunda ve kuramsal sonuçların elde edilmesinde de bilimsel yöntemlerin dışına çıkılmaz ve sonuçlar saptırılamaz. Elde edilmemiş sonuçlar araştırma sonuçlarıymış gibi gösterilemez.

b) Bilimsel araştırmalara denek olarak katılan kişilere zarar vermeme ilkesi:   Araştırmalara denek olarak katılan kişilere zarar vermemek esastır. Denekler, olası riskler konusunda açık şekilde bilgilendirilmeli ve deneye katılım kararının etki ve baskı altında kalmaksızın özgürce alınması ilkesine uymaya özen gösterilmelidir.  Araştırma ve deneylerin, insan ve hayvan sağlığına ve ekolojik dengeye zarar vermemesi temel ilkedir.

c) Toplumu ve ilgilileri bilgilendirme ve olası zararlı uygulamalar konusunda uyarma ilkesi:  Araştırmacılar ve yetkililer, yapılan bilimsel araştırma ile ilgili olarak olası zararlı uygulamalar konusunda toplumu ve ilgilileri bilgilendirmek ve uyarmakla yükümlüdür.

d) Araştırmalara katılmama özgürlüğü ilkesi:  Araştırmacılar, kendi vicdanî kanaatlerine göre zararlı sonuçlara ve/veya onaylamadıkları uygulamalara yol açabilecek araştırmalara katılmama hakkına sahiptir.

e) Yapılacak çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgilerin gizliliğine, korunmasına, nihayet bu verilerin ve bilgilerin, izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanımına özen gösterilmesi gerekir.

f) Bilimsel araştırma için sağlanan imkân ve kaynakların, doğru ve amaca uygun kullanım ve dağıtımı esastır.

B.  Yayın Etiğine İlişkin Temel İlkeler:

a) Bilimsel araştırmanın tasarlanması, planlanması, yürütülmesi ve yayına hazırlanması aşamalarında etkin olarak katkıda bulunmamış kişiler, yazar isimleri arasına katılmaz.

b) Bilimsel yayınlarda daha önce yayınlanmış veya yayınlanmamış bir çalışmadan yararlanırken, bilimsel yayın kurallarına uygun olarak kaynak gösterilir. Henüz sunulmamış çalışmalar veya savunularak kabul edilmemiş tezler, sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanılamaz. Evrensel olarak tanınan bilim kuramları, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermeler dışında hiçbir çalışmanın tümü veya bir bölümü, izin alınmadan ve/veya asıl kaynak gösterilmeden çeviri veya özgün şekliyle yayımlanamaz.

C.  Akademik Etiğe İlişkin Temel İlkeler:

a) Akademik yaşamın bütün evrelerinde, öğretim, yönetim ve akademik değerlendirmeler "bilimsel liyakat" ölçütüne göre yapılmalıdır. 

 
b) Akademik ilerleme ve ödül jürilerinde bilimsel liyakat ölçütlerinin dışına çıkmak, kişileri kayırmak, bilimsel eleştiri sınırlarını aşarak akademisyenlerin kimlik ve kişiliğine yönelik saldırılarda bulunmak, çıkarcılık, sahtecilik, kopyacılık, vb. davranışlar, Üniversite'nin akademik etik normları ile bağdaşmaz.

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİK KURULU'NUN OLUŞUMU

Madde 4- Selçuk Üniversitesi Etik Kurulu, Üniversite öğretim üyeleri arasından üç yıllık süreyle seçilen dokuz üyeden oluşur. Kurul’un üç üyesi Sağlık Bilimleri’nden, üç üyesi Fen Bilimleri’nden ve üç üyesi de Sosyal Bilimleri’nden (bir üyesi Hukuk Fakültesi’nden olmak kaydıyla) seçilecek öğretim üyelerinden oluşur. Etik Kurul, Rektör tarafından önerilen adaylar arasından Üniversite Senatosu tarafından seçilir.

Seçilecek kurul üyelerinin etiğe aykırı kanıtlanmış davranışları bulunmamalıdır. Etik kurallarına aykırı davranışı tespit edilen Etik Kurul üyesinin görevi, bu konudaki Etik Kurul kararının kendisine tebliği ile sona erer.

Görev süresi biten bir üye yeniden aynı usulle seçilebilir. İzinsiz ve özürsüz olarak üst üste üç toplantıya katılmayan veya en az altı ay süreyle izinli olan üyenin, üyeliği kendiliğinden düşer. Kurul üyeliğinden çekilme, Rektörün onayının ilgiliye tebliği ile yürürlüğe girer. Boşalan üyelik için, kalan süreyi tamamlamak üzere, aynı usulle yeni üye seçilir.

Etik Kurul üyeleri, ilk toplantıda, kendi aralarından bir başkan, bir başkan yardımcısı ve bir raportör seçer. 

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİK KURULU'NUN GÖREVLERİ

Madde 5- Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu'nun görevleri şunlardır:

a) Selçuk Üniversitesi tarafından kısmen veya tamamen desteklenen (önerilenler ve sonuçlananlar dâhil) veya Üniversite mensuplarınca gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların, etiğe uygun yürütülmesini sağlayacak ilkeleri belirlemek, geliştirmek ve gerektiğinde değişiklik önerisinde bulunmak,

b) Üniversite’nin bilimsel dergileri için yayın etiği ile ilgili olarak ilkeler belirlemek ve bunların geliştirilmesi için gerektiğinde değişiklik önerisinde bulunmak,

c) Üniversite mensuplarınca yürütülen veya Selçuk Üniversitesi tarafından kısmen veya tamamen desteklenen (önerilenler ve sonuçlananlar dâhil) araştırma projelerinin izlenmesi sürecinde ve Üniversite’nin bilimsel dergilerinde veya başka yayın organlarında yayımlanan veya yayın için gönderilen yazılarda tespit edilen veya dikkate sunulan etiğe aykırı davranışları, Rektörlüğün talebi üzerine incelemek, gerektiğinde uzman veya danışman görüşü almak, ilgili kişilerle yazışmalar yapmak, bilgi istemek ve görüş bildirmek,

d) Üniversite'nin her türlü desteğinden yararlanmak üzere başvuran veya halen yararlanan kişilerin geçmiş araştırma, yayın, vb. etkinliklerini, bunların Üniversite ile ilintisine bakılmaksızın, ilgili birim veya kurumun istemi ve Rektörün onayı üzerine bilim etiği açısından inceleyip karara bağlamak; gerektiğinde danışman görüşü almak, ilgili kişilerle yazışmalar yapmak, bilgi istemek ve görüş bildirmek,

e) Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu tarafından doğrudan veya görevlendireceği danışmanlar aracılığıyla incelenen dosyalar ile ilgili komisyon ve raportörlerin raporlarını inceleyerek oluşturacağı sonuç raporunu bir ay içinde Rektörlüğe sunmak; görev kapsamı dışında olduğuna karar verilen dosyalar konusunda Rektörlüğü yazılı olarak bilgilendirmek,

f) Sonuçlanan ve karara bağlanmış olan araştırma ve yayın etiğine aykırı davranışların Rektörlükçe ilgililere duyurulmasını sağlamak,

g) Akademik, araştırma ve yayın etiği konularında olası etik dışı davranışları ortadan kaldırmak için, ilgili birim ya da kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yaparak eğitici faaliyetler düzenlenmesini sağlamak üzere Rektörlüğe önerilerde bulunmak.

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİK KURULU’NUN TOPLANTI VE KARAR ALMA YÖNTEMİ

Madde 6- Başkan, başkanın katılmadığı toplantılarda başkan yardımcısı, toplantılarda Etik Kurulu'na başkanlık eder.  Kurul’un toplantı ve karar yeter sayısı, üye tam sayısının üçte ikisidir.  Etik Kurulu'nun sekreterliği, Üniversite Genel Sekreterliği’nce yapılır. Etik Kurulu, aksine bir karar almadıkça, çalışmalarını üniversitelerdeki kurulların toplanma usul ve ilkelerine uygun olarak yürütür. Kurul, çalışmalarını bizzat yürütebilir; ancak gerektiğinde bu çalışmaları Üniversite’nin çeşitli birimlerini temsil eden alt-kurullar yahut araştırma komisyonları oluşturarak yürütülmesi veya konu ile ilgili danışmanların ya da başka uzmanların görevlendirilmesi ya da görüşlerine başvurulması hususunu Rektörlüğe sunabilir. Etik Kurul üyeleri kendileriyle ilgili etik ihlali iddialarının görüşüldüğü toplantılara katılamazlar.

BAŞVURU VE ÇALIŞMA ESASLARI

Madde 7-  Etik ihlali iddiası içeren başvurular, dekanlıklar ve müdürlüklere yapılır ve bu başvurular, söz konusu birimin yöneticileri tarafından Rektörlüğe sunulur. Başvurular, Rektörlükçe inceleme yapılması için Etik Kurulu'na iletilir. Her başvuru için ayrı bir dosya açılır. Başvuru sahipleri, başvuruları ile ilgili olarak yapılacak işlem konusunda Rektörlükçe mümkün olan en kısa sürede bilgilendirilir. Kurul'un inceleme sürecinde diğer kurum ve kuruluşlarla yazışmalar Rektörlük aracılığıyla yapılır. Etik Kurulu'nun incelemeleri sırasında, gerek görüldüğünde veya etik ihlali kararı verilerek yaptırım uygulanması önerilecek hallerde, Kurul tarafından, etik ihlalinde bulunduğu iddia edilen kişilere savunma hakkı tanınır. İlgili kişiler, Etik Kurulu'nun bu yöndeki isteği kendilerine ulaştığı tarihten itibaren on beş gün içinde yazılı savunmalarını vermedikleri takdirde, Kurul, diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak karar verir. Kurul, gerekli gördüğü hallerde savunmayı sözlü olarak da alabilir.

Hazırlanan raporlar, Etik Kurulu'nda tartışmaya açıldıktan sonra oylanır ve kesin rapor kurul üyelerince imzalanır. Karara muhalif kalan üye "karşı oy" gerekçesini yazmak zorundadır.  İnceleme sonuçlarını içeren Kurul kararları Rektörlüğe sunulur. Etik ihlali saptanan kişilerle ilgili Kurulca önerilen yaptırımlar konusunda, Üniversite Yönetim Kurulu karar verir. Konu ile ilgili olarak Rektörlükçe ayrıca idarî ve hukukî işlemler başlatılabilir. Etik ihlali iddiasında bulunan kişi ve kuruluşlar, başvuruları ile ilgili olarak alınan kararlar hakkında Rektörlük tarafından ilgili birim ve kurumlarla birlikte bilgilendirilir. 

Başka kuruluşlarca yapılmış ya da yapılmakta olan inceleme ve soruşturmalar, bu yönerge kapsamında yapılacak etik ihlali incelemelerine engel oluşturmaz.

İNCELEME KOMİSYONLARI, UZMANLAR VE DANIŞMANLAR

Madde 8-  Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu, gerekli hallerde her dosya için usulüne uygun bir inceleme komisyonu kurulması, uzman veya danışman incelemesi ve görüşüne başvurulması yoluna gider. Rektörlükçe görevlendirilen inceleme komisyonu dosya üzerinde gizlilik içinde yapacağı incelemenin sonucunu ve konu ile ilgili görüş ve kararını, en geç bir ay içinde bir “ön rapor” halinde Etik Kurulu'na sunar. Komisyonlar, gerektiğinde danışman, bilirkişi ve tanıkların görüşlerine de başvurabilirler. Uzman ve danışmanlar da dosya üzerinde gizlilik içinde yapacakları inceleme sonuçlarını, “bir ay içinde” ayrı raporlar halinde Etik Kurulu'na sunarlar. Kurul'un uygun görmesi halinde ek süre verilebilir. Komisyon, uzman ve danışmanlar tarafından talep edilen bilgi ve belgeler Etik Kurulu aracılığıyla sağlanır. Kurul, gerektiğinde uzman veya danışmanları toplantıya davet edebilir.

ETİĞE AYKIRI DAVRANIŞLAR

Madde 9- Bilim etiği normlarına aykırı davranışlar şunlardır:

a) Uydurma: Bir bilimsel araştırma yapılmadan yapılmış gibi veriler uydurmak, bunları rapor etmek veya yayınlamak,

 
b) Çarpıtma: Araştırmada elde edilen verileri tahrif etmek, araştırma materyalleri, cihazlar, işlemler ve araştırma kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek,

c) Aşırma: Başkalarına ait fikirleri, yöntemleri, verileri, yazıları ve şekilleri sahiplerine atıf yapmadan kullanmak,

d) Duplikasyon: Bir araştırmanın sonuçlarını, ilk yayınlandığı derginin editöründen izin almaksızın başka dergide tekrar yayınlamak,

e) Desteklenerek yürütülen araştırmaların sonuçlarını içeren sunum ve yayınlarda destek veren kurum veya kuruluşun desteğini belirtmemek,

f) Araştırma ve makaleyi, ortak araştırıcı ve yazarların yazılı görüş birliği olmadan yayınlamak, araştırma veya makalede etkin olarak katkısı bulunanların isimlerini koymamak veya yazarlıkla bağdaşmayan katkı nedeniyle yeni isimler eklemek, yazar sıralamasını gerekçesiz veya uygun olmayan bir biçimde değiştirmek,

g) Hakem olarak incelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri yayınlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak,

h) Bilimsel araştırma ve çalışmalar sırasında olası zararlı uygulamalar konusunda gerekli titizlik, özen ve duyarlılığı göstermemek, bu konuda, bilgilendirme ve uyarma yükümlülüğünü yerine getirmemek,

i) Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, Üniversite mekânlarını, imkânlarını ve cihazlarını amaç dışı kullanmak,

j) Etik Kurulu’nca yapılan inceleme sonucunda, tamamen dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlali suçlamasında bulunmak,

 

k) Yukarıda sayılanlar dışında kalan ve bu Yönergenin 3’üncü maddesinde belirtilen temel etik ilkelerle bağdaşmadığına Etik Kurulu tarafından karar verilen davranışlarda bulunmak.

ETİĞE AYKIRI DAVRANIŞ KOŞULLARI

Madde 10- Bir olayın "etiğe aykırı davranış" sayılması için aşağıdaki koşulların gerçekleşmiş olması gerekir:

a) Kasıt veya ağır ihmal sonucu olarak gerçekleştirilmiş olmalıdır,

b) İnandırıcı ve yeterli delille ispatlanmış olmalıdır.

 

YAPTIRIMLAR

Madde 11- Etiğe aykırı davranışı kanıtlanan öğretim elemanları ve araştırmacılara fiilin ağırlığına göre aşağıdaki yaptırımların bir kısmı ya da tamamı uygulanır: 

a) Etiğe aykırı davranışı tespit edilen araştırmacı veya araştırmacıların yürütmekte oldukları projeler iptal edilir veya proje başvuruları işleme alınmaz. 

b) Selçuk Üniversitesi dergilerinde yayınlanmış makalelerden yayın etiğine aykırı hususlar içerdiği ispatlananlar, geri çekilmiş sayılır ve bu husus dergide gerekçesi ile birlikte açıklanır.

c) Etiğe aykırı davranışı ispatlanan araştırmacılara/yazarlara/destek başvurusu sahiplerine, karar tarihinden başlayarak bir yıldan beş yıla kadar Selçuk Üniversitesi birimlerince herhangi bir destek verilmez. Bu kişiler aynı süreyle, Selçuk Üniversitesi dergi ve kitaplarında yayın ve Selçuk Üniversitesi'nce düzenlenen ya da desteklenen toplantılarda sunum yapamazlar.

d) Tespit edilen etik ihlalleri ve bunların niteliği, etiğe aykırı davranışı ispatlanan araştırmacı/yazar/destek başvurusu sahiplerinin birim, kurum veya kuruluşlarının yanı sıra ilgili meslek kuruluşlarına, fon sağlayan ve/veya destek veren kişi ve kurumlara, ilgili kongre ve sempozyum düzenleme kurullarına, etiğe aykırı yayının yapıldığı dergi editörüne, vb. kişi ve kuruluşlara Rektörlük tarafından yazılı olarak bildirilir.

e) Etiğe  aykırı davranışta bulunanlar, karar tarihinden başlayarak bir yıldan beş yıla kadar süreyle, Selçuk Üniversitesi bünyesinde lisansüstü düzeyde yeni bir danışmanlık görevi üstlenemezler.

f) Etiğe aykırı davranışı kanıtlananlardan Selçuk Üniversitesi personeli olanlar hakkında, Rektörlük ilgili mevzuat uyarınca işlem yapar. Diğer kişilere ise, Selçuk Üniversitesi bünyesinde görev verilmez, var olan görevlerine de son verilir.

g) Bu yönergenin kabulü tarihinden geriye doğru iki yıldan daha eski dönemlere ait etik ihlallerinde, bu Yönerge hükümlerine göre işlem yapılmaz.

ZAMANAŞIMI

Madde 12- Bu yönergede yer alan etik ihlali niteliğindeki fiileri işleyenler hakkında, incelemenin başlatıldığı tarihten itibaren “iki yıl içinde” yaptırım uygulanmadığı takdirde yaptırım uygulama yetkisi zaman aşımına uğrar.

GİZLİLİK

Madde 13- Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu kararları, genel düzenlemeler dışında, gizlidir; bu yönergede belirtilen kişi ve kuruluşlar ile başvuru sahibinden başkasına bilgi verilmez.

KARARLARA İTİRAZ

Madde 14- Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu kararlarına karşı bir defaya mahsus olmak üzere, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde, Üniversite Yönetim Kurulu’na itirazda bulunulabilir.

YÜRÜRLÜK

Madde 15- Bu Yönerge, Selçuk Üniversitesi Senatosu tarafından kabul edildiği tarihten itibaren yürürlüğe girer.

YÜRÜTME

Madde 16- Bu yönerge hükümlerini Selçuk Üniversitesi Rektörü yürütür.